بررسی وظایف داوران ورزشی از دیدگاه حقوق ورزش
بررسی وظایف داوران ورزشی از دیدگاه حقوق ورزش
هیات داوران یکی از ارکان مهم مسابقات ورزشی است و عملکرد داوران می تواند نقش تعیین کننده ای در میادین ورزشی داشته باشد، داوران می توانند با دقت در اجرای وظایف خود از وقوع حوادث ورزشی تا حدی جلوگیری و آن را کاهش دهند.
از نظر حقوقی داور به كسی اطلاق می شود كه توسط یكی از فدراسیونهای مجاز كشر مجوز قضاوت در آن رشته ورزشی را دریافت كرده باشد. داوران از اركان مهم ورزش محسوب می شوند كه عملكرد آنها نقش تعیین كننده ای در میان ورزش و چه بسا در نظم عمومی جامعه دارد . قضاوت داور در ورش از نظر فنی موضوع بررسی های حقوقی قرار نمی گیرد و اصولاً داوری بد یا خوب تا آنجا كه منجر به حادثه و یا ضرر و یا زیان مالی و یا لطمه به حقوق قانونی دیگران نشود از مشمول حقوق ورزشی خارج است . بنابراین تعامل حقوق با داوری در ورزش موكول به ان است كه رابطه میان قضاوت داور و نتیجه خلاف قانون احراز گردد تا بتوان در باب مسئولیت كیفری یا مدنی او بررسی نمود.
آنچه مسلم است عدم مصونیت داوران از پیگردهای قانونی است و هركس كه از عملكرد داور در زمین ورزش متحمل صدمه جانی ، مالی و غیره شود حق تعقیب قانونی آنها را خواهد داشت.
تشریح وظایف داوران
صلاحیت در قضاوت
به کارگیری افراد فاقد صلاحیت خود یک بی احتیاطی و بی مبالاتی است. مسوولین مسابقات بایستی در انتخاب داوران واجد شرایط و با صلاحیت و دارای تخصص، دقت کافی داشته باشند زیرا که اگر در اثر عدم صلاحیت داور خساراتی به ورزشکاران وارد شود مسوول جبران خسارت و پیامدهای آن خواهند بود. بر این اساس شخص داور باید از فدراسیون مربوطه آن رشته ورزشی دفترچه، حکم و یا کارت داوری داشته باشد.
تعداد داوران در مسابقات ورزشی
در رشته های مختلف ورزشی تعداد داوران متفاوت است برای مثال چه بسا بر اساس قوانین و مقررات داوری، مسابقات با حضور یک سرداور، دو داور، یک منشی و دو دستیار اداره می شود.
همچنین براساس مقررات ورزش های باستانی و کشتی پهلوانی، ترکیب هیات داوران شامل یک رییس تشک، یک قاضی و یک داور است.
بازدید و بررسی وسایل ورزشی عمومی
در اکثریت رشته های ورزشی، ورزشکاران ملزم به استفاده از یکسری وسایل ورزشی هستند که به موجب مقررات مربوطه تعیین شده است.
ناقص بودن، نامرغوب بودن و یا غیر مجاز بودن این وسایل ممکن است موجب صدمه به ورزشکاران شود که در این صورت داوران مسوول خواهند بود زیرا که از وظایف اصلی و مهم داوران بازدید و بازرسی از وسایل ورزشی قبل از مسابقات ورزشی است و زمانی باید اجازه استفاده را صادر کنید که از سلامت و ایمنی آنها اطمینان کامل حاصل کرده باشد.
این موارد می تواند شامل زمین، تشک، پیست، استخر، توپ، اسباب ورزشی و امثال آن باشد. برای مثال در رشته ورزشی شنا داور باید به کیفیت آب از جهت کدر بودن، آلوده بودن و بوی نامطبوع آب استخر توجه داشته باشد و در صورت مشاهده این موارد از ورود ورزشکاران به داخل آب جلوگیری کند.
در مقررات بین المللی بسکتبال اشاره شده است که پایه های میله بسکتبال باید به خوبی جهت جلوگیری از برخورد بازیکنان و مجروح شدن آنها دارای آن حفاظ و ایمنی کامل باشد. داور می بایست قبل از شروع مسابقه با بازدید از امکانات احراز کند که وسایل مذکور از شرایط ایمنی مناسب برخوردار است یا نه و سپس تصمیم لازم را اتخاذ کند.
همچنین در ورزش هایی مثل ژیمناستیک که استفاده از اسباب در آن نقش اساسی دارد و هرگونه عیب و نقص فنی در آنها می تواند به صدمات غیرقابل جبرانی منتهی شود، وظیفه مراقبتی داوران اقتضا می کند که در بازدید آنها حساسیت بیشتری نشان داده شود تا از وقوع حادثه در اثر نقص اسباب جلوگیری شود.
بازدید از وسایل شخصی (ورزشی) ورزشکاران
یکی دیگر از وظایف داوران بازدید از وسایل شخصی(ورزشی) ورزشکاران است که بر طبق مقررات ورزشکاران ملزم به استفاده از آنها در مسابقات ورزشی هستند و ورزشکاران نمی توانند بدون این وسایل در مسابقات شرکت کنند. وسایل شخصی در رشته های مختلف متفاوت است اما می توان به مواردی همچون دستکش، کفش، هوگو، ساق بند، کلاه ایمنی و ... در رشته های مختلف اشاره کرد.
برای مثال طبق قوانین و مقررات فوتبال بازیکن نباید کفشی بپوشد که برای دیگران خطرساز باشد و پل های کفش باید از چرم یا لاستیک ساخته شده و نباید کمتر از 7/12 میلیمتر پهنا داشته باشد و به طور کلی ارتفاع استوک ها و پل ها بیش از 19 میلیمتر نباشد. طبق قوانین و مقررات داوری کبدی ورزشکاران نمی توانند از وسایلی استفاده کنند که برای خود یا بازیکنان خطر داشته باشد (از قبیل جواهرات)، این قانون در رشته کشتی هم صدق می کند و کشتی گیران نمی توانند از وسایلی همچون ساعت و انگشتر در حین مسابقه استفاه کنند. ضمنا نمی توانند از زانوبندی که گیره های فلزی دارد استفاده کنند. در رشته ورزشی بوکس دستکش بوکس باید توسط داور بازرسی شود تا در آن اشیاء غیرمجاز و فلزی جاسازی نشده باشد پس داور موظف است قبل از شروع مسابقه از وسایل ورزشکاران بازدید و ورزشکاران را از استفاده از وسایل غیرمجاز و ممنوعه منع سازد زیرا که بی توجهی در بازدید از وسایل تقصیر محسوب می شود.
بازدید و بازرسی از بدن ورزشکار
گاهی بازدید، از بدن خود ورزشکار است و می تواند شامل ناخن ها، روغنی بودن بدن، موها و ... باشد. برای مثال در رشته های کشتی و کبدی که رکن اصلی آنها درگیر شدن حریفان با یکدیگر است ناخن ها باید کوتاه باشد و همچنین بدن ورزشکار نباید روغنی و چرب باشد.
کارت بیمه ورزشی و کارت شناسایی ورزشکاران:
داوران می بایست کارت بیمه ورزشی و کارت شناسایی ورزشکاران را بررسی کنند و بعد اجازه شروع مسابقه را به ورزشکاران بدهند. این موارد بیشتر زمانی مشهود است که مسابقات در رده سنی مشخص از قبیل نونهالان و نوجوانان برگزار می شود که با دقت نظر داوران از سوء استفاده افراد سودجو جلوگیری شود.
رعایت مقررات ایمنی توسط داوران ورزشی
بهتر است داوران قبل از شروع مسابقه مقررات ایمنی را رعایت کنند تا عاملی برای کاهش حوادث ورزشی باشد. از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
بخاری گازی در فاصله نزدیک با زمین ورزش نباشد، مقررات ایمنی در سیم کشی های برق محل مسابقه رعایت شده باشد، اشیاء خطرناک، فلزات نوک تیز، مصالح ساختمانی در اطراف محل و زمین مسابقه نباشد و بعد از مطمئن شدن از حضور پزشک، مسابقه را شروع کنند.
شرایط آب و هوایی در مسابقات
ورزش هایی که در فضای باز انجام می شود همواره در معرض شرایط نامطلوب جوی قرار دارند. مثلا بارها شنیده ایم که صاعقه یا رعد و برق منجر به فوت فوتبالیستی شده است و یا تمرین در هوای بسیار گرم باعث گرمازدگی ورزشکار شده است و موارد دیگر مثل بارندگی های شدید، یخ زدگی زمین و سرمای بیش از حد که بارها منجر به بروز حوادث و خسارت به ورزشکاران شده است. در بیشتر رشته های ورزشی که در فضای باز صورت می گیرد قوانین و اختیاراتی برای داوران در شرایط آب و هوایی مختلف پیش بینی شده است، چه خوب است داوران ما با رعایت و احتیاط بیشتر از بروز این گونه حوادث جلوگیری کنند.
نظارت دقیق بر مسابقه و اجرای عادلانه قوانین:
در حین مسابقه داوران باید قوانین را بر اساس مقررات مدون آن رشته به اجرا در آورند و با ورزشکاران عادلانه و بی طرف رفتار کنند.
برای مثال براساس قوانین بین المللی شنا سرداور باید قوانین و تصمیمات فینا را با قدرت اجرا کند. در قوانین رشته ورزشی کشتی هیات داوری کلیه وظایف پیش بینی شده در مسابقات کشتی و همچنین مقررات ویژه احتمالی که در هنگام سازماندهی برخی از مسابقات وضع می شود را به انجام می رساند.
در رشته ورزش های باستانی و کشتی پهلوانی داور مسوول صحیح مبارزه است که باید طبق مقررات اجرا کند. براساس قوانین بین المللی بسکتبال داوران بازی را طبق قوانین مربوطه اداره خواهند کرد. در قوانین ورزشی واترپلو اشاره شده که کنترل مطلق بازی در دست داوران است.
جلوگیری از اجرای حرکات و فنون خطا
در قوانین رشته های ورزشی موادی را به معرفی حرکات و فنون خطا اختصاص داده اند و داوران می بایست در صورت مشاهده این حرکات و فنون سریعا از اجرای آنها جلوگیری کنند. داوران در شرایط مختلف می توانند با قطع بازی، جلوگیری از اجرای فن، اخطار، تذکر، امتیاز و امثال آن از اجرای فنون خطا جلوگیری کنند زیرا که در صورت کوتاهی و بروز حادثه مسوول هستند. به استناد قوانین بین المللی کشتی، کشتی گیران از موارد زیر ممنوع شده اند:
کشیدن مو، پیچاندن انگشتان، ضربه زدن، فشار دادن گلو، هل دادن، اجرای فن دوبل نلسون (در رده سنی نونهالان و نوجوانان)
وظایف داوران نسبت به ورزشکار مصدوم:
یکی از وظایف مهم داوران اقدام فوری نسبت به ورزشکاران مصدوم است و داوران می بایست در صورت ورود صدمه به ورزشکار در حین مسابقه شرایط تسهیل برای انجام کمک های اولیه را فراهم سازند و با قطع بازی و دعوت پزشک به ورزشکار مصدوم کمک کنند. برای مثال در رشته ورزشی فوتبال پزشکان و مسوولان دیگر پزشکی تنها موقعی می توانند وارد زمین شوند که داور از آنها دعوت کند. این موضوع در رشته ورزش های باستانی و کشتی پهلوانی هم الزام الرعایه است. گاهی افراد سودجویی قصد فریب داوران را دارند که می تواند برای استراحت کردن و گاهی هم برای گرفتن امتیازی مثل گرفتن پنالتی در فوتبال و امثال آن تمارض به صدمه دیدن می کنند و داوران می بایست باهوش و ذکاوت خود از سوء استفاده این افراد جلوگیری کنند. اما بهتر است اصل را بر صداقت ورزشکاران گذاشته و تمارض را مفروض ندانند و نسبت به ورزشکار مصدوم اقدام لازم را انجام دهند و بعد از اطمینان از تمارض ورزشکار، طبق آیین نامه با ورزشکار خاطی برخورد کنند.
مصلحت جامعه و نظم عمومی
اگر داور تصور کند ادامه مسابقه احتمال شورش را در بردارد باید به فوریت مسابقه را تعطیل کند زیرا که مصلحت جامعه و نظم عمومی مهمتر از یک مسابقه ورزشی است.
داوران می بایست در تعطیل کردن رقابت های نامتعادل که امکان حادثه قابل پیش بینی است تردید به خود راه ندهند داوران می بایست اجازه ادامه بازی به بازیکنی که سوء نیت و قصد مجرمانه خود را عملا نشان داده است را ندهند.
نگاهی گذرا به وظایف مهم داوران:
بازدید اماكن و تجهیزات ورزشی آن
بازدید وسایل مشخص ورزشكار
اقدام سریع نسبت به ورزشكاران مصدوم
جلوگیری از اجرای حركات یا فنون خطا
عدم سوء استفاده بازیكنان از قانون
اجرای دقیق قوانین و مقررات
توقف بازی در شرایط نامساعد
بررسی وضعیت ایمنی فضا و اماكن ورزشی
برخورد قانونی با بازیكن متخلف
عدم دخالت بازیكنان و افراد غیر متخصص در امور پزشكی در موقع وقوع مصدومیت
عدم اجازه بازگشت به بازی برای بازیكنی كه هنوز مصدومیت او مرتفع نشده است.
محافظت از بازیكنان و دادن هشدار به ورزشكاران
پیش بینی خطرهای قابل انعطاف متعارف
آئيننامه کميته داوران
جهت آشنایی با وظایف داوران و کمیته داوران آیین نامه داخلی یکی از فدراسیون های ورزشی جمهوری اسلامی ایران به عنوان نمونه ارایه می گردد
مقدمه:
داوران از ارکان مهم ورزش محسوب مي شوند که عملکرد آنها نقش تعيين کننده ای در ميادين ورزشی و چه بسا در نظم عمومی جامعه دارد.
ماده 1 : تعريف و هدف
کميته داوران به منظور ارتقاء و سازماندهی سطح داوری و اجرای قوانين بينالمللی IWF برای رسيدن به عدالت و جلوگيری از تضييع حق ورزشکار و داوران و مربيان در مسابقات تشکيل مي گردد.
ماده 2 : وظايف کميته داوران
1-2 مطالعه و پژوهش درخصوص راهکارهای کمی و کيفی در رشته داوری برابر آخرين مقررات و اساسنامه فدراسيون
2-2 تهيه و پيشنهاد طرحها و برنامه های لازم جهت ارتقاء سطح ملی و جهانی طبق مقررات در امر داوری به هيئت رئيسه و اجرای طرحها و برنامه های مصوب
3-2 مطالعه و بررسی آخرين قوانين و مقررات داوری در سطح جهانی و ملی و انتشار نتايج آن جهت بهره برداری عناصر ذيربط در سطح کشور
4-2 اعمال نظارت بر فعاليتهای داوران در سطح کشور و ارزيابی عملکردشان و ارائه نتايج ارزيابی های انجام شده به همراه راهکارهای اصولی به هيئت رئيسه يا رياست فدراسيون
5-2 اعمال بررسيهای لازم جهت فراهم آوردن مبانی تصميم گيری هيئت رئيسه يا رياست فدراسيون در مورد تعيين داوران طبق پيشنهاد کميته داوران در تمام رده های سنی
6-2 بررسی و پيشنهاد داوران مناسب برای قضاوت در مسابقات منطقه ای، کشوری و برون مرزی
7-2 تشخيص نيازهای آموزشی در زمينه داوری و اعلام به رياست فدراسيون به منظور تشکيل کلاسهای داوری طبق آئين نامه فدراسيون جهانی در تمام رده های سنی زير نظر کميته آموزش و با همکاری کميته داوران
8-2 انتخاب و پيشنهاد داوران جهت اعزام به دوره های آموزشی و توجيهی و ارتقائی از سوی کميته داوران (با تأييد رياست فدراسيون) در داخل و خارج از کشور
9-2 تعيين مدرسين داوران جهت حضور و تدريس داوران با همکاری کميته آموزش
10-2 مشارکت در برنامه ريزی و برگزاری گردهم آيي عمومی و سمينارهای تخصصی کميته داوران به منظورفراهم آوردن امکانات
11-2 ارائه هر گونه خدمات مشورتی در امور داوران با رياست فدراسيون و ديگر کميته ها
12-2 ارتباط مؤثر و اصولی کميته های آموزش و پژوهش، ليگ و مسابقات
13-2 ارائه برآورد بودجه ساليانه کميته داوران به فدراسيون
ماده 3 : ارکان کميته
اعضاء کميته داوران از پنج نفر تشکيل مي شود:
1-3مسئول کميته که با حکم رياست فدراسيون منصوب مي شود، و مي بايست از داوران درجه يک بين المللی باشد و عزل و قبول استعفای وی توسط رياست فدراسيون صورت مي گيرد.
2-3يک دبير و سه عضو که با پيشنهاد و معرفی مسئول کميته و تصويب رياست فدراسيون به عضويت کميته پذيرفته مي شوند.
3-3شرکت رياست فدراسيون و يا دبير فدراسيون در جلسات کميته طبيعی است، بدون حق رأی خواهد بود.
تبصره 1 : کليه تصميمات و پيشنهادات در جلسات کميته بايد صورتجلسه شده و به تأييد و تصويب رياست فدراسيون رسيده و پس ار تصويب به مورد اجراء گذارده شود.
تبصره 2 : مسئول کميته و اعضای آن مطابق چارت سازمانی فدراسيون زيرنظر مستقيم دبير فدراسيون
انجام وظيفه مي نمايند.
ماده 4 : وظايف مسئول کميته داوران
1-4 تلاش مؤثر و اصولی در جهت اهداف و اجرای وظايف کميته
2-4 ايجاد هماهنگی بين اعضاء کميته
3-4 طرح برنامه های ضروری و آموزشی و علمی در جهت بالا بردن سطح معلومات داوری بين المللی داوران فدراسيون
4-4 نظارت کامل در اجرای داوری دقيق بر طبق مقررات و قوانين بين المللی در جريان کليه مسابقات و رويدادها
5-4 نظارت دقيق در عملکرد اعضاء هيئت ژوری در کليه مسابقات رسمی و رويدادها
6-4 انتخاب داوران درجه يک بين المللی و باتجربه به عنوان هيئت ژوری مسابقات
7-4 رسيدگی به اختلافات احتمالی داوری در جريان مسابقات و حل و فصل آن در جلسات کميته و در صورت لزوم جهت رأی نهائی اجراء به رياست فدراسيون
ماده 5 : وظايف دبير کميته
1-5 اجرای موارد محوله از سوی مسئول کميته
2-5 دعوت از اعضاء کميته جهت شرکت در جلسات
3-5 تنظيم دستورجلسه کميته و ارسال به رياست فدراسيون و يا دبير فدراسيون
4-5 انجام مکاتبات با هماهنگی مسئول کميته
ماده 6 : تشکيل جلسات کميته
کميته داوران هر ماه يکبار و درصورت لزوم جهت تشکيل جلسه ضروری با اطلاعيه قبلی تشکيل خواهد شد.
ماده 7 : شرايط پذيرش در داوری
هر گونه تقاضا جهت ورود به مقام داوری بدواً طی درخواستی که از طرف متقاضی به رياست فدراسيون تقديم خواهد شد مورد رسيدگی قرار گرفته و درصورت موافقت، طبق مقررات و قوانين داوری بين المللی و آزمايشات تعيين شده از طرف فدراسيون بين المللی وزنه برداری و موفقيت در آزمايشات خواهد بود.
ماده 8 : اجرای موارد ذکر نشده براساس قواعد عمومی و زير نظر مسئول کميته و تأييد رياست فدراسيون صورت مي گيرد.
مسئوليت حقوقي و كيفري داوران
اگر در ميادين ورزشي، بر اثر تعامل داور با ورزشكاران، نتيجه خلاف قانون، احراز گردد، در اين صـورت داور متخلف، مسبب صدمه جاني و مالي تلقي شده و تحت تعقيب قانوني قرار خواهد گرفت.
تذكر: احراز اموري از قبيـل اخذ رشوه از سوي مديـران باشگاهها و يا سوء استفـاده مديـران باشگاهها از ضعف اراده احتـمالي برخي داوران كه در ميـدان ورزش، تبلور يافته و به باخت فرد يا تيم رقيب و خسارات مالي و جاني ناشي از آن، منتهي شود، مجازات و محكوميت داور را طبق قوانين جزائي و حقوقي در پي خواهد داشت. لذا مقتضي است مواردي از اين قبيل، از سوي باشگاهها، بازيكنان يا فدراسيونها به معاونت حقوقي سازمان اعلام، تا با عنايت به جرم بودن برخي از اين اقدامات، موضوع، علاوه بر رسيدگي انضباطي در كميتـههاي مربوطه در شعبه رسيدگي به جرايم ورزشي، تحت رسيدگي قرار گيرد.
تذكر و اشاره
در ماده 1 قانون مسئوليت مدني ميخوانيم: «هر كس بدون مجوز قانوني، عمـداً يا در نتيجه بياحتياطـي به جان يا سـلامت يا مال يا آزادي يا حيثيت يا شهرت تجاري يا به هر حق ديگر كه به موجب قانون براي افراد ديگر ايجاد گرديده، لطمه وارد نمايد كه موجب ضرر مالي يا معنوي ديگري شود، مسؤول جبران خسارت ناشي از عمل خواهد بود.
به استناد اين ماده، اشخاص ورزشي بر حسب جايگاه و تكليفي كه دارند، ميتوانند در مواردي كه فردي از طريق رسانهها يا مطبـوعات و در قالب اظهـارنظر يا مصاحبه، مبادرت به هتك حيثيت آنان كند، مطابق اين ماده جبران لطمه وارده را از طريق مجاري قضايي خواستار شوند و در مواردي كه مصداق نشر اكاذيب و تشويش اذهان عمومي و… باشد، تعقيب و مجازات كيفري مرتكب جرم را از طريق شعبه ورزشي خواستار گردند.
در ماده 697 قانون مجازات اسـلامي آمده است: «هر كس به وسيله اوراق چاپي يا خطي يا به وسيله درج در روزنامهها و جرايد يا نطق در مجامع يا به هر وسيله ديگري به كسي امري را صريحاً نسبت دهد يا آنها را منتشر نمايد، مطابق قانون، آن امر جرم محسوب ميشود و اگر نتواند صحت آن اسناد را ثابت كند، جز در مواردي كه موجب حد است، به يك ماه تا يك سال حبس و تا (۷۴) ضربه شلاق يا يكي از آنها، بر حسب مورد، محكوم خواهد شد.» مطابق اين ماده، كساني كه به حوزه ورزش و مديريتهاي ورزشي، لطمه ميزنند و از طريق جرائد و يا نطق در مجامع و مصاحبه در صدا و سيما و... امري را كه مصداق افتراء، نشر اكاذيب و... است، به ورزشكار، داور، سرپرست، مربي و مدير ورزشي نسبت داده و يا عليه آنها نشر دهند، يا مشمول مجازات حدي در موارد خاص بوده و يا مجازات حبس را حسب مورد در پي خواهد داشت. مسلماً رسيدگي به اين قبيل جرائم در شعبه رسيدگي به جرائم ورزش، علاوه بر اينكه موجب حفظ حرمت ورزشكاران و مديران ورزشي بوده با صلاحيت عام شعبه ورزش در مقام رسيدگي، هماهنگي دارد.
منابع : کتاب حقوق ورزشی
حسینعلی کشته گر مدرس تربیت بدنی و سرگروه درس تربیت بدنی مدارس زابل